Już w okresie międzywojennym (tj. lata 30-te) prowadzone były badania podziemi przez eksploratorów takich jak Jan Kompała, Józef Piernikarczyk, Alfons Kopia, Józef Machwitz i Feliks Piestrak. Po byłych kopalniach srebra i ołowiu w rejonie Tarnowskich Gór pozostały pod ziemią wielokilometrowe chodniki, sztolnie oraz wyrobiska i komory. Niektóre zachowały się w dobrym stanie i świadczą o wysokiej fachowości metod urabiania, systemach transportu, odwadniania czy wentylacji pod ziemią. Władze miasta i powiatu wydały wtedy nakaz zabezpieczenia i zasypania pozostałych drożnych szybów, gdyż zagrażały bezpieczeństwu ludzi i zwierząt. Tworzące się leje były zasypywane wielokrotnie, gdyż szyby zapadały się, przez co odcięto dużą część wyrobisk. Jednym z głównych wejść w podziemia był szyb Staszic (dawny Adolph). W 1884 roku szyb ten leżący na przecięciu sztolni z chodnikami odwadniającymi został wykorzystany jako ujęcie wody pitnej dla potrzeb regionu. W okresie okupacji badań i penetracji wyrobisk nie prowadzono. W latach 50-tych grono ludzi zainteresowanych podziemiami założono Komitet dla Spraw Historii i Zabytków, który po opracowaniu statutu przyjął nazwę „Stowarzyszenie Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej”. Jedną z sekcji powołanych przez Komitet była Sekcja Ochrony i Penetracji Podziemi, której naczelnym zadaniem było skompletowanie dokumentacji i inwentaryzacji wyrobisk pogórniczych dla potrzeb odbudowy Kopalni Muzeum (zwanej wtedy Kopalnią Szkoleniową). Pierwszym kierownikiem sekcji był dyrektor Powiatowego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w Tarnowskich Górach – kol. Wilhelm Błaszczyk. Stowarzyszenie otrzymało zgodę na korzystanie z szybu Staszic od Dyrekcji Przedsiębiorstwa Wodociągów w Katowicach. Zejścia w podziemia i penetracje odbywały się na własną odpowiedzialność uczestników wypraw. Stan ekipy musiał obejmować minimum trzy osoby, gdyż w razie wypadku jeden z uczestników zostawał przy poszkodowanym a drugi mógł udać się po pomoc. Członkowie badający podziemia wykonują prace penetracyjne i dokumentacyjne w czasie wolnym od pracy zawodowej. Niektóre wyprawy trwały od czterech do kilkunastu godzin. Wyprawy miały różnoraki charakter, najwięcej było wypraw badawczych, opisowych i dokumentacyjnych. Znalezione podczas wypraw pod ziemią eksponaty historyczne i geologiczne były dostarczane do Stowarzyszenia lub do utworzonego przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej Muzeum w Tarnowskich Górach.

W 1953 roku odbyło się 14 wypraw, w których najczęściej brali udział: Wilhelm Błaszczyk, Franciszek Garus, Alfons Kopia, Czesław Piernikarczyk, Jerzy Spałek, Paweł Spałek, Benedykt Świerc, Stanisław Wyciszczak, Norbert Kot. Zjazdy odbywały się szybem Staszic i obejmowały rejon Bobrownik w okolicy szybów Anioł, Szczęść Boże, Żmija i Staszic.

W 1954 roku zorganizowano 6 wypraw. Oprowadzono po podziemiach uczestników Ogólnopolskiego Zjazdu Geologów oraz Archiwistów z Warszawy i Krakowa.

W 1955 roku przeprowadzono 26 wypraw, dokumentowano wyrobiska w rejonie szybów Hoffman i Pokój. Szyb Hoffman odbudowany przez Krakowskie Przedsiębiorstwo Geologiczne dla poszukiwań złóż rud cynku, został niestety później decyzją władz zasypany.

W 1956 roku zanotowano 28 wypraw głównie w rejonie szybu Palm i sztolni Fryderyk. Opracowano uproszczoną dokumentację udostępniania fragmentu sztolni do ruchu turystycznego.

W 1957 roku organizowano 8 wypraw. Badano sztolnię Fryderyk na odcinku o długości 6 km. Prowadzono badania nad odcinkiem turystycznym. W tym okresie Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej zainstalowało pompy odwadniające w szybie Fryderyka, co umożliwiło badania w rejonie Sowic.

W 1958 r zorganizowano 12 wypraw w rejonie Sowic i 21 wypraw w rejonie szybu Anioł. Zebrane materiały dokumentacyjne rejonu szybu Anioł zostały przekazane władzom politycznym i administracyjnym miasta. Przebudowano sztolnię „Boże Wspomóż” pod względem wodnym. Opracowanie dotyczące zasobów wodnych pozostało u kolegi Pawła Spałka. W większości wypraw głównie brali udział koledzy: Franciszek Garus, Czesław Piernikarczyk, Janusz Modrzyński, Józef Sage, Jerzy Spałek, Paweł Spałek, Benedykt Swierc, Andrzej Pytlik, Emil Biela.

W 1959 roku kontynuowano wyprawy w rejonie szybu Anioł, zorganizowano 12 zejść. Miała także miejsce całodobowa wyprawa w rejonie szybu Pokój, który osobny opis znajduje się w archiwum.

W 1960 roku przeprowadzono 6 wypraw w rejonie Srebrnej Góry i 2 wyprawy w rejonie Sowic. W trakcie dokonywanej przebudowy płyty rynku Tarnogórskiego przebadano dwie głębokie studnie.

W 1961 roku przeprowadzono 9 wypraw w trakcie, których dokonano obmiarów trasy przyszłej Kopalni Muzeum. Opracowano także materiały uzasadniające organizację takiej jednostki i przekazano je do:

1.Państwowej Rady Górnictwa

2.Radzie ds. Techniki przy Urzędzie Prezesa Rady Ministrów

3.KW PZPR w Katowicach

4.Ministerstwa Górnictwa

5.Zarządu Głównego Związku Zawodowego Górników

6.Wyższego Urzędu Górniczego

W 1961 roku Sekcję przejął kolega Karol Swoboda. W odbudowie Kopalni Zabytkowej zaangażowała się część starszych stażem członków Sekcji. Prowadzącym sekcji został kolega Marian Sas. Materiały z tego okresu wypożyczone przez kol. P. Spałka nie wróciły do archiwum.

Podczas prac adaptacyjnych na kopalni Zabytkowej 29.02.67r. miał miejsce wypadek, w następstwie którego zmarł kol. Franciszek Garus. Na jego cześć chodnik ten nazwano „chodnikiem Franciszka Garusa”.

Na przełomie roku 1970/1971 uchwałą Zarządu Stowarzyszenia kierownikiem sekcji został kol. Marian Sas, zatwierdzony na w/w stanowisko w 1972 roku przez Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze.

W 1972 roku został założony rejestr zejść podziemia. Odbyło się 16 wypraw w rejonie szybów Staszic i Szczęść Boże. Przeprowadzono również badania szybu przy ul. Łowieckiej. Większość zejść była wyprawami szkoleniowymi, ponieważ do sekcji wstąpiły osoby nie mające doświadczenia w penetracji podziemi.

W latach 1973-1976 zrealizowano 41 zejść. Część z nich poświęcono na wykonanie oświetlenia ekspozycyjnego trasy turystycznej Kopalni Zabytkowej. Wykonano nowy projekt oświetlenia ekspozycyjnego ze względu na trudności z dostępem do właściwego sprzętu oświetleniowego. Oświetlenie to zostało wykonane metodą prób przez grupę w składzie: Marian Sas, Benedykt Świerc, Leszek Bielas, Andrzej Szewerda, Erwin Frej. Jak było to trudne niech świadczy fakt, że w komorze zawałowej próby trwały trzy miesiące. Przeprowadzono także szkolenie przewodników turystycznych. W roku 1976 kierownikiem sekcji został kol. Erwin Frej, faktycznie sekcję dalej prowadził Marian Sas.

W 1978 roku Stowarzyszenie powierza kierowanie sekcją kol. Marianowi Sasowi. Wykonano 7 zejść w poszukiwaniu eksponatów.

W 1979 roku zorganizowano 5 wypraw. W dwóch wyprawach brała udział ekipa telewizyjna programu pierwszego, której materiał filmowy pt. „Siódemka” w reżyserii Jacka Popiołka, film miał promować Kopalnię Zabytkową.

W 1980 roku odbyło się 6 wypraw, część z nich w ramach współpracy z przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji poświęcono na kontrolę stanu wody w szybach Fryderyka i Kőhler, pozostałe zejścia miały na celu stałą kontrolę stanu wody Sztolni Czarnego Pstrąga i Kopalni Zabytkowej (zwłaszcza Sztolni, która miała okresowe problemy raz z nadmiarem, a raz z niedoborem wody).

W 1981 roku zorganizowano 12 wypraw celem udrażniania chodników w rejonie szybów Anioł i Palm, oraz szkolenia członków sekcji.

W 1982 roku wykonano 10 zejść, których głównym celem była budowa tam na ciągu Sztolni Czarnego Pstrąga, by napływająca woda omijała trasę turystyczną.

W 1984 roku w ciągu 5 zejść kontrolowano ujęcia wody w ramach współpracy Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej z Przedsiębiorstwem Wodociągów Kanalizacji w Tarnowskich Górach.

W 1985 roku nie organizowano wypraw penetracyjnych ze względu na chorobę kierownika sekcji.

W 1986 roku wykonano 2 zejścia by skontrolować stan techniczny wyrobisk okolicy szybu „Paulina”

W 1987 roku dokonano 9 zejść, między innymi budowano tamy poza trasą turystyczną ograniczające dopływy wody do trasy turystycznej Kopalni Zabytkowej.

W 1988 roku wykonano 15 wypraw kontrolujących ujęcia wody w szybach Fryderyka i Kőhler.

W latach 1989-1992 brak dokumentacji, gdyż zaginął zeszyt zejść. Penetracje odbywały się systematycznie w pewnych okresach nawet dwa razy w tygodniu po kilkanaście godzin. Zejścia obejmowały wszystkie rejony wydobywcze: Blachówkę, Srebrną Górę, Repty, Suchą Górę, Bobrowniki, Tarnowskie Góry oraz Sowice.

Wykonano inwentaryzację całej sztolni Wspomóż Boże.

W celu poszerzenia tras turystycznych Kopalni Zabytkowej wyznaczono nową z pomiarem długości oraz określeniem czasowym.(z powodu dużych nakładów finansowych celem przygotowania i zabezpieczenia trasy projekt zaniechano)

Dokonano penetracji chodnika Zuflucht – obecnie w całości zalanego

Dokonano przejścia od wylotu głębokiej sztolni Fryderyka poprzez szyb Urban i Adler do w wyjścia na Blachówce.

Dokonano przepłynięcia chodnika Querschlag, i wiele innych.

W większości wypraw brali udział: Marian Sas, Leszek Janik, Zbigniew Pawlak, Stefan Lorek, Waldemar Gil, Barbara Gil, Marian Wróbel, Mirosław Just, Andrzej Czekała, Grzegorz Kłys.

W 1993 roku dokonano 8 zejść, prowadzono prace dokumentacyjne rejonów szybów Anioł i Koral. Dokumentowano wyrobiska pod kątem rozszerzenia trasy turystycznej dla bardziej zaawansowanych. Ze względu na konieczność zaangażowania dużych środków finansowych pomysłu nie zrealizowano.

W 1994 roku wykonano 20 zejść miedzy innymi dwa zejścia z grupą płetwonurków płetwonurków rejon szybu Kőhler. Sekcja także malowała elewację Kopalni. Kierownikiem sekcji został kolega Waldemar Gil, a konsultantem kolega Marian Sas.

W 1995 roku. wykonano przebitkę przez tamę w chodniku okrężnym celem udostępnienia dodatkowej komory niestety teren za tamą okazał się zbyt niebezpieczny. Ze względu na dużą ilość wypadków na obiektach pogórniczych Śląska, została zawieszona przez Zarząd Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej działalność sekcji.

Decyzją Zarządu członkowie sekcji pomagali przy realizacji filmów ekipie firmy Wizual, która nakręciła dwa filmy o podziemiach:

1.„Gdzie kruszca srebrnego naleziono” reż. Krzysztof Miller

2.„Twardy kamień przebiwszy” reż. Krzysztof Miller

Od 1996 do 2001 roku wszystkie zejścia odbywały się pod nadzorem kol. Mariana Sasa. W związku z bardzo dużym napływem wody z inicjatywy Kierownika Ruchu Kopalni Zabytkowej rozpoczęto intensywną akcję zabezpieczenia Kopalni i Sztolni (przekopywano osypiska, budowano tamy itp.). Aby ułatwić poruszanie się na północnym skrzydle odcinka Sztolni Fryderyk zakupiono kajak i opuszczono go w podziemia. Rok 2001 był dla Kopalni rokiem jubileuszowym obchodzono „25 lecie Kopalni Zabytkowej”. Z tej okazji zorganizowano pokaz – inscenizację pracy gwarków (obejrzało ten spektakl blisko 100 osób).

Równocześnie Równocześnie przewodnikami PTTK zorganizowano ogólnopolski rajd „Szlakiem Gwarków”.

Rok 2002 to rok wznowienia działalności Sekcji za zgoda Zarządu pod kierownictwem kolegi Mariana Sasa. Odbyło się 21 wypraw – przekopywano dwa obwały i wyloty sztolni Boże Wspomóż. Zorganizowano pokaz – inscenizację pracy gwarków dla członków, ich rodzin i sympatyków Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (pokaz wyreżyserowali kol. Marian Sas i kol. Tadeusz Ziemianek).

W 2003 roku zarejestrowano 39 zejść do naszych podziemi oraz 3 penetracje w kopalni złota w Złotym Stoku. Zorganizowano także wyprawę do Jaskini Wierzchowskiej. Wiosną przeprowadzono szkolenie dwunastu członkom sekcji w zakresie używania aparatów tlenowych i powietrznych w O.S.R.G. Bytom. Szkolenie podyktowane zostało zagrożeniami typu brak tlenu w części naszych wyrobisk. Napisany został rozdiał monografii SMZT - Sekcja Penetracji Podziemi oraz artykuł do Kaganka pt. Moja najdłuższa przygoda. W Kopalni Zabytkowej przeprwadzono próby nagłośnienia Komory Srebrnej i Zawałowej. Dla potrzeb archiwum wspólnie z kol. Brygidą Melcer-Kwiecińską wykonano dokumentację fotograficzną maszyny parowej na szybie Staszic. W sierpniu 2003r brano udział w pokazie Duch Skarbka. W ramach regionalizmu odbyły się 2 spotkania z Szkołą Podatawową nr 1 w Tarnowskich Górach - Podziemia i odbudowa Kopalni Zabytkowej oraz Spotkanie Barbórkowe - Tardycje Górnicze z Przedszkolem w Reptach Śl.

W 2004 roku odbyto aż 54 zejścia, celem wypraw była stała kontrola drożności korytarzy oraz stan wody. Część wypraw to zbieranie eksponatów geologicznych i historycznych. W tym roku odbyły się wyprawy szkoleniowo - turystyczne w Góry Sowie (Walim, Rzczeczka, Włodarz oraz wyjazd do Muzeum Górnictwa w Ostrawie. W ramach kontroli stanu wody dla Miejskich Wodociągów wykonano osobną kontrolę i dokumentację rejonu # Kachler oraz # Fryderyka. Wykonano także inwentaryzację Sztolni Boże Wspomóż wraz z jej wylotemi pięknym portykiem. Dokumentację z tej wyprawy przekazano do Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach, naszym celem było zwrócenie uwagi urzędników na dewastację obiektu historycznego. Z sztolni wydobyto trzy tablice kamienne z datami 1793, 1791 i 1799, które przekazalismy do zakonserwowania. Członkowie sekcji wystąpili 4 razy w pokazach pracy Gwarków.

W 2005 roku sekcja wykonała 26 zejść, w miesiącu styczniu rozpoczęto inwentaryzację poziomu B podszybia # Staszic. W ramach popularyzacji naszych podziemi pogaliśmy ekipie TVP3 zrealizować program red. Żerdzińskiej z cyklu Podwodna Polska. Wykonaliśmy 7 pokazów Pracy Gwarków, oprowadzono 8 grup na szybie Staszic, pokaz między innymi dla przewodików PTTK i Kopalni Zabytkowej, Klubu Płetwonurków PTTK z Bytomia. Pomagaliśmy przy Pikniku dla Dzieci Niepełnosprawnych zorganizowanego przez Wojtka Bedkiewicza. W ramach regionalizmu odbyło się spotkanie z uczniami Szkoły Podstawowej nr 9 z Tarnowskich Gór oraz spotkanie Barbórkowe z przedszkolakami i uczniami Przedszkola i Szkoły z Rept Śl. W czerwcu przeprowadzono szkolenie z używania aparatów AU9 i zachowania się podczas penetracji rejonów o niskiej zawartości tlenu w Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu. W maju , sierpniu i październiku penetrowaliśmy stare sztolnie tzw. Banie na zboczu góry Jarmuta w Szczawnicy Szlachtowej. W trakcie jednego wyjazdu kol. Tadeusz Ziemianek zorganizował spotkanie z redaktorem Dziennika Polskiego p. R. Remiszewskim co zaowocowało artykułem ze zdjęciami w Dodatku Podhalańskim oraz w Roczniku Pienińskim. W ramach remontu budynków Stowarzyszenia, Zarząd zezwolił nam na adaptację piwnic w budynku dla celów Sekcji.

W roku 2006 zorganizowano 37 zejść w nasze podziemia oraz 3 pokazy Pracy Gwarków w Kopalni Zabytkowej. Zorganizowano także wystawę fotograficzną podziemi tarnogórskich w Bibliotece Miejskiej w Tarnowskich Górach. Odbyliśmy wyprawę do Kopalni Soli w Wieliczce gdzie oprócztrasy turystycznej penetrowaliśmy korytarze poza trasą w tym oglądaliśmy Kryształową Komnatę. Braliśmy udział w święcie Kralowske Stribreni w Kutnej Horze, zwiedzając tamtejsze Muzeum i Sztolnie Kopalni Srebra. Nie zabrakło nas także na Gorolskim Święcie w Czeskim Jablunkowie i 47 Dniach Borów Tucholskich w Tucholi. Dla Szkoły Podstawowej i Przedszkola z Rept Śl. przeprowadziliśmy pokaz strojów Gwarkowskich oraz prelekcję na temat Pracy Gwarków. Podczas Pikniku Gwareckiego zorganizowaliśmy między innymi konkurs Poszukiwania Rudy Srebra. I jak co roku odbyto szkolenie w O.S.R.G. w Bytomiu z aparatów tlenowych i ucieczkowych. W tym roku zorganizowaliśmy Dzień Dziecka na terenie Kopalni Zabytkowej. W czasie długiego weekendu przeprowadziliśmy penetrację całkowicie zalanej studni w Bani na górze Jarmuta w Szlachtowej. Cały rok pracowaliśmy nad dostosowaniem piwnicy do naszych celów, dodatkowo podjęliśmy decyzję o wykonaniu konserwacji pompy parowej na szybie Staszic. Prace rozpoczęły się w miesiącu listopadzie i do końca roku przeprowadziliśmy 229 godzin. Czynnie braliśmy udział w jubileuszu 30-lecia powstania Kopalni Zabytkowej. Zorganizowaliśmy szkolenie dla przedstawicieli ratownictwa wysokogórskiego KGSP, KPSP.

W 2007 roku było 31 zejść w tym jedno z ratownikami z O.S.R.G. z Bytomia, wykonaliśmy 4 pokazy Pracy Gwarków. Zorganizowaliśmy cztery wystawy fotograficzne podziemi tarnogórskich (Politechnika Krakowska, Muzeum w Tucholi, Centrum Kultury Tarnowskie Góry oraz SMZT). Braliśmy udział w: Gorolskim Święcie w Jablunkowie, 48-ych Dniach Borów Tucholskich, obchodach 50-lecia powstania Sztolni Czarnego Pstrąga, obchodach Dni Gwarków oraz w spotkaniu z Z-cą Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w Domu Chleba w Radzionkowie. W ramach regionalizmu jak co roku dla Szkoły Podstawowej i Przedszkola z Rept Śl. przeprowadziliśmy prelekcję wraz z pokazem strojów Gwarkowskich. Odbyto 4 zejścia szkoleniowe dla przedstawicieli ratownictwa wysokogórskiego KGSP, KPSP. W miesiącu czerwcu przeprowadzono szkolenie w Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w zakresie używania aparatów AU9 i zachowania się podczas penetracji rejonów o niskiej zawartości tlenu. Z kopalni KGH Bukowno pozyskano 1,5 tony galeny. Z Sztolni Boże Wspomóż wydobyto następne trzy tablice kamienne i przekazano je do zakonserwowania. W Kopalni Złota w złotym Stoku przeprowadzono penetrację sztolni Emanuela, Książęcej, Czarnej, Gertrudy i Barbary. Byliśmy także w Jaskini Radochowskiej - Radochów, Jaskini Złotej koło Zieleńca, zwiedzaliśmy Kopalnię Fluorytu i Uranu w Kletnie. Zakończyliśmy prace związane z naszą piwnicą znajdującą się w budynku SMZT pod restauracją U Kopackiego. W zakładce Galeria można podziwiać zdjęcia z piwnicy, między innymi ceramikę artystyczną na ścianach, trzy kamienne tablice z Sztolni Boże Wspomóż oraz otwór szybowy z żyłą galeny. Wykonaliśmy częściową konserwację pompy parowej na # Staszic, w pracach brało udział 39 osób (członkowie i sympatycy Sekcji), łącznie w 2007 roku przepracowano na maszynie 576,5 godziny.

W 2008 roku zarejestrowano 34 zejścia w rejon naszych podziemi. Dodatkowo nadzorowano prace udrażniające wylot sztolni, w celu obniżenia poziomu wody. Odbyliśmy również wycieczkę do kopalni Pomorzany. Rozpoczęto również prace w celu zabezpieczenia kopalni przed możliwym zalaniem, które nadzorujemy.

Copyright 2010 © SMZT | mat3u